styczeń 2024

Kto może zostać sygnalistą? Jaka jest rola sygnalisty w organizacji?

4 minut
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors
Spis treści

Pojęcie “sygnalista” określa osobę, która identyfikuje i zgłasza pewne nieprawidłowości, nadużycia lub zagrożenia w ramach organizacji, w której pracuje lub z którą jest związana. Kluczowym aspektem działania sygnalisty jest motywacja “w dobrej wierze”, co oznacza, że jego działania nie są podyktowane osobistymi korzyściami czy chęcią zemsty, lecz troską o dobro publiczne lub interesy organizacji.

 

Kto może zostać sygnalistą?

W szczególności sygnalistą może być:

  • pracownik firmy (stały lub tymczasowy), były pracownik, kandydat do pracy,
  • współpracownik firmy (umowa cywilnoprawna, kontrakt b2b),
  • akcjonariusz lub wspólnik firmy,
  • członek organu przedsiębiorstwa,
  • praktykant, stażysta, wolontariusz,
  • klient,
  • podwykonawca,
  • dostawca,
  • osoba postronna, będąca świadkiem nieprawidłowości.

Aby uzyskać status sygnalisty i ochronę przysługującą z tego tytułu, należy spełnić następujące kryteria:

  • mieć uzasadnione przypuszczenie, że przekazane informacje są prawdziwe,
  • dokonać zgłoszenia naruszenia lub dokonać ujawnienia publicznego,
  • działać w dobrej wierze.

Wobec zgłaszającego nie mogą być podejmowane działania odwetowe ani próby lub groźby zastosowania takich działań.

Osoba zgłaszająca naruszenie podlega ochronie zgodnie z przepisami Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenie Prawa Unii (dalej jako „Dyrektywa”).

Zawiadomienie może być złożone zarówno w formie ustnej, jak i pisemnej.

 

Kanały zgłoszeń nieprawidłowości

 

Dyrektywa przewiduje trzy możliwe kanały zgłoszeń:

  • wewnętrzny – sygnalista zgłasza naruszenia pracodawcy,
  • zewnętrzny – sygnalista zgłasza naruszenia organom publicznym, np. Urzędowi Ochrony Konkurencji i Konsumentów,
  • publiczny – sygnalista ujawnia informacje o nieprawidłowościach na forum publicznym, np. w prasie.

Sygnalistą może być każdy, kto uczestniczy w budowie świadomego społeczeństwa, opartego na etycznych zasadach i posiada wiedzę o naruszeniu przepisów prawa w kontekście związanym z pracą.

 

Przepisy krajowe

Aktualnie w polskim porządku prawnym brak jest odpowiedniej regulacji poświęconej ochronie tzw. sygnalistów. Prace nad projektem ustawy są prowadzone od 2019 r. Z informacji dostępnych na stronie Rady Ministrów wynika, że projekt ustawy o ochronie sygnalistów ma zostać przyjęty do końca I kwartału 2024 r., wejdzie więc w życie zapewne w maju lub czerwcu 2024 r. Jeśli jesteś pracodawcą, to koniecznie powinieneś zapoznać się z nowymi obowiązkami – ich niespełnienie jest oczywiście obłożone karami. 

 

Projekt ustawy zakłada stworzenie wewnętrznych i zewnętrznych poufnych kanałów zgłoszeń dla sygnalistów.

Kanały wewnętrzne będą miały obowiązek stworzyć i wprowadzić wszystkie organizacje, prywatne i publiczne, na których rzecz wykonuje pracę co najmniej 50 osób, niezależnie od charakteru zatrudnienia.

Kanały zewnętrzne będą miały obowiązek wprowadzić organy publiczne, w tym jednostki samorządu terytorialnego wskazane w ustawie.

 

Sprawdź nasz System Obsługi Sygnalistów, który gwarantuje wykonanie wszystkich obowiązków z ustawy! 

 

Podmiot prawny ustala wewnętrzną procedurę zgłaszania naruszeń prawa i podejmowania działań następczych.

Zgłaszający może dokonać zgłoszenia zewnętrznego bez uprzedniego dokonania zgłoszenia wewnętrznego.

 

Zgłaszający dokonujący ujawnienia publicznego podlega ochronie, jeżeli:

1) dokona zgłoszenia wewnętrznego, a następnie zgłoszenia zewnętrznego i w terminie na przekazanie informacji zwrotnej ustalonym w procedurze wewnętrznej, następnie zaś w terminie na przekazanie informacji zwrotnej ustalonym w procedurze zewnętrznej organu publicznego podmiot prawny, a następnie organ publiczny nie podejmą żadnych odpowiednich działań następczych lub nie przekażą zgłaszającemu informacji zwrotnej, lub

2) dokona od razu zgłoszenia zewnętrznego i w terminie na przekazanie informacji zwrotnej ustalonym w procedurze zewnętrznej organu publicznego organ ten nie podejmie żadnych odpowiednich działań następczych lub nie przekaże zgłaszającemu informacji zwrotnej

– chyba że zgłaszający nie podał adresu do kontaktu, na który należy przekazać taką informację.

 

Zgłaszający dokonujący ujawnienia publicznego podlega ochronie także w przypadku, gdy ma uzasadnione podstawy, by sądzić, że:

1) naruszenie może stanowić bezpośrednie lub oczywiste zagrożenie interesu publicznego, w szczególności gdy istnieje ryzyko nieodwracalnej szkody, lub

2) dokonanie zgłoszenia zewnętrznego narazi zgłaszającego na działania odwetowe, lub

3) w przypadku dokonania zgłoszenia zewnętrznego istnieje niewielkie prawdopodobieństwo skutecznego przeciwdziałania naruszeniu z uwagi na szczególne okoliczności sprawy, takie jak możliwość ukrycia lub zniszczenia dowodów, istnienia zmowy między organem publicznym a sprawcą naruszenia lub udziału organu publicznego w naruszeniu.

 

W związku z dokonaniem zgłoszenia w ustawie wyłączone zostaną: możliwość nałożenia na zgłaszającego odpowiedzialności, w tym odpowiedzialności dyscyplinarnej lub odpowiedzialności za szkodę, z tytułu naruszenia praw innych osób lub obowiązków określonych w przepisach prawa, w szczególności w przedmiocie zniesławienia, naruszenia dóbr osobistych, praw autorskich, przepisów o ochronie danych osobowych oraz obowiązku zachowania tajemnicy, w tym tajemnicy przedsiębiorstwa.

Ustawodawca ma obowiązek określić sankcje m.in. w następującym zakresie:

  • ujawnienie tożsamości sygnalisty bez jego zgody,
  • czynności odwetowe wobec sygnalisty.
Masz więcej pytań?
Napisz do nas! Skontaktuj się

Czego mogą dotyczyć zgłoszenia sygnalistów?

 

Zakresem dyrektywy objęte są zgłoszenia dotyczące:

  • naruszeń przepisów w następujących dziedzinach (wymienionych szczegółowo w części I załącznika do Dyrektywy):

– zamówienia publiczne,

– usługi, produkty i rynki finansowe,

– zapobieganie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu,

– bezpieczeństwo produktów i ich zgodność z wymogami,

– bezpieczeństwo transportu w sektorze kolejowym, drogowym, morskim i żeglugi śródlądowej,

– ochrona środowiska, począwszy od gospodarowania odpadami aż po chemikalia,

– ochrona radiologiczna i bezpieczeństwo jądrowe,

– bezpieczeństwo żywności i pasz,

– zdrowie i dobrostan zwierząt,

– zdrowie publiczne, w tym prawa pacjentów i kontrola wyrobów tytoniowych,

– ochrona konsumentów,

– ochrona prywatności i danych osobowych,

– bezpieczeństwo sieci i systemów teleinformatycznych;

 

  • naruszeń mających wpływ na interesy finansowe UE;

 

  • naruszeń dotyczących rynku wewnętrznego, w tym naruszeń unijnych zasad konkurencji i pomocy państwa oraz naruszeń krajowych przepisów regulujących opodatkowanie osób prawnych.

 

Sprawdź nasz System Obsługi Sygnalistów, który gwarantuje wykonanie wszystkich obowiązków z ustawy!

Artykuł to za mało?
Jeśli wciąż nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania lub potrzebujesz konsultacji - skorzystaj z naszej porady prawnej!

Wypełnij formularz kontaktowy, porozmawiajmy.

Skontaktuj się
Wróć do publikacji
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors
Spis treści
Proponowane artykuły
Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration